Köken Bilin Yazıları

ZIVANADAN ÇIKMAK

Eminim sizin de oluyordur. Şöyle sosyal rollerinizden, kontrollü hayatlarınızdan sıyrılıp, avazınız çıktığı kadar bağırdığınız, ağız dolusu haykırdığınız ve hatta zıvanadan çıktığınız anlar hayal edersiniz. Ya da şöyle diyelim; bazen size yöneltilen akıl zorlayıcı saçmalıktaki sorulara çok sakince cevap verirsiniz ama içinizde bir canavar zıvanadan çıkıp karşınızdaki kişiye gerçekte hak ettiği gibi davranmak ister. Zıvanadan çıkmak istersiniz ama yapamazsınız. !!!

Bu zıvanadan çıkmak deyimini sosyal medyada ararsanız başka başka görsellerle süslenmiş hap bilgilere denk gelirsiniz mesela 1960’larda (yani kentlerin henüz trafik ışıkları ile bezeli olmadığı yıllarda) önemli kavşakların kesişim noktalarında trafik akışını düzenlemekle görevli trafik polislerinin içinde durduğu bir kaidenin/yükseltinin üzerine oturtulmuş korunaklı bölgenin adının ZIVANA olduğunu ve polisin “zıvanadan çıkartma beni” diye sürücülere seslendiğini okuyacaksınız. Sakın inanmayın!..

Zira “zıvana” Farsçada “dil” anlamına gelen “zeban”dan gelir ve dil gibi ince, uzun şekilleri anlatır… Ve “bi-zaban” da “dilsiz” demektir.

ZIVANA’nın temel 3 anlamı var.
1. (Farsça) İki ucu açık küçük boru.
2. Birbirine geçen objelere/malzemelere açılan ve daha çok marangozlukta kullanılan, genellikle köşeli kesitli yuva, zıvana deliği, zıvanalık.
3. Makara, değirmen taşı gibi şeylerin ortasına geçirilen mil.

Yani iki ağır değirmen taşını bir zıvana hizada tutar. Bu taşların zıvanadan çıkması ise çok zordur. Ama çıktığında olacaklar da “ZORLU”dur.

Zıvananın Dili var;
• Zıvana dili: İki tahtayı geçmeli biçimde birleştirmek için zıvanaya girmek üzere öteki tahtada yapılmış çıkıntı demektir.

İşte bu dil aynı zamanda At Arabaların da veya Öküzlerin çektiği kağnılarda kullanılan tekerleğin yerinden çıkmasını engeller. Zıvana yerinden çıkarsa tekerlek de yerinden çıkar…

Zıvana, MİMARİ YAPILARDA da bir çeşit geçmeli kilit biçimini ifade etmek için kullanılır. Aslında daha çok ahşap veya taş bir direğin/sütunun oturtulduğu dişi oyuğu ifade eder. Bütünüyle mermer sütunlardan oluşan bir yapıda veya ahşap direklerin oyuklara yerleştirilmesiyle yapılmış bir çatıda, sütun veya direklerin bir vesileyle yerinden oynaması (zıvanadan çıkması) yapının bütünüyle çökmesine sebep olabilir. Netice olarak zıvana, her 3 temel anlamında da küçük hacmine rağmen çok önemli ve birleştirici bir unsurdur.

Kişinin bir olay karşısında “zıvanadan çıkacak” kadar sinirlenmesi, oto kontrolünü yitirmesi, sağlıklı düşünememesi bir yerde yapının yıkıldığı ve artık kaybedilecek bir şeyin kalmadığı anlamına gelir. Türk Dil Kurumu “zıvanadan çıkmak” deyimini, çok sinirlenmek, öfkelenmek, delirmek ve aklını oynatmak türü ifadelerle açıklamıştır. Henüz hiç zıvanadan çıkmadım ama birileri tutup size “Funda zıvanadan çıktı” derse yapılacak en akıllıca iş, ölü taklidi yapmak olabilir.

Leave a Comment

Your email address will not be published.

You may also like

Read More